Tennisda hisob qoidalari: geym, set, match
Tennisdagi hisob tizimi sportdagi eng g‘ayrioddiylaridan biri: 15, 30, 40, deuce, advantage. Bu raqamlar o‘rta asr Frantsiyasidan kelib chiqqan — hisob soat choragi bilan yuritilgan (15, 30, 45, 60), vaqt o‘tib 45 — talaffuz qulayligi uchun 40 ga qisqargan. G‘alatiligiga qaramay, mantig‘i oddiy — quyida bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.
Qoidalarning hammasi amaldagi ITF Rules of Tennis ga mos. Erkaklar va ayollar tennisi o‘rtasida bitta asosiy farq bor, uni ham ko‘rib chiqamiz.
Geymdagi ochkolar: 15-30-40-deuce-advantage
Har bir yutilgan ochko: 0 → 15 → 30 → 40 → geym. Ikkala o‘yinchi 40:40 ga yetsa — bu deuce. Deuce dan keyin ketma-ket ikki ochkoni yutish kerak: birinchisi advantage, ikkinchisi — geym.
Advantage olgan o‘yinchi keyingi rallini yutqazsa, hisob yana 40:40 (deuce) ga qaytadi. Shu sababli geym nazariy jihatdan juda uzoq davom etishi mumkin — professional darajadagi rekord 20 daqiqadan oshgan.
Servis har geymdan keyin o‘yinchilar o‘rtasida almashinadi: bir o‘yinchi butun geym davomida servis beradi. Kort tomonlari esa birinchi geymdan keyin, so‘ng har 2 geymda almashtiriladi.
Set: 6 geymgacha 2 farq bilan
Set 2 geym farqi bilan 6 geymni yutish orqali olinadi. Mumkin bo‘lgan hisoblar: 6:0, 6:1, 6:2, 6:3, 6:4, 7:5. Hisob 6:6 ga yetsa — tay-breyk o‘ynaladi va set 7:6 da tugaydi.
Kort tomonlari toq geymlardan keyin almashinadi (1-, 3-, 5- va h.k.). Buning sababi — quyosh va shamol bir tomonga doimiy ustunlik bermasligi kerak.
Tay-breyk 7 ochkogacha
Tay-breyk setdagi 6:6 hisobda o‘ynaladi. 7 ochkogacha 2 farq bilan (6:6 bo‘lsa — 8:6, 9:7 va h.k.). Servis navbatlashadi: birinchi o‘yinchi 1 marta servis beradi, so‘ng har bir o‘yinchi 2 martadan. Kort tomonlari har 6 ochkoda almashtiriladi.
2022 yildan boshlab barcha Grand Slamlarda hal qiluvchi setda 6:6 hisobida 2 farq bilan o‘ynaladigan 10 ochkogacha super-tay-breyk joriy etildi — ilgari Wimbledon va Roland Garrosda uchinchi/beshinchi set tay-breyksiz, 2 geym farqigacha davom etardi.
Match: erkaklar va ayollar farqi
Ayollar tennisi barcha turnirlarda (Grand Slam bilan birga) 3 dan 2 set formatida o‘ynaladi. Erkaklar tennisi oddiy ATP turnirlarida ham 3 dan 2, lekin Grand Slamda (Australian Open, Roland Garros, Wimbledon, US Open) — 5 dan 3 set. Davis Cup finalida ham shunday.
Shu sababli erkaklar Slam matchlari o‘rtacha 3–4 soat davom etadi, eng uzuni esa — Isner – Mahut, Wimbledon 2010 — 3 kunda 11 soat 5 daqiqa davom etgan. Yakuniy set o‘sha paytda 70:68 hisobida tugagan.
Mavzu bo‘yicha savollar
O‘rta asr Frantsiyasidagi tarixiy an’ana — hisob soat choragi bilan yuritilgan (15, 30, 45, 60). Vaqt o‘tib 45 talaffuz qulayligi uchun 40 ga qisqargan.
Deuce — geymdagi 40:40 hisobi. Advantage — deuce dan keyin yutilgan birinchi ochko; geymni yutish uchun advantage dan keyin yana bitta ketma-ket ochko kerak.
6 geymgacha 2 farq bilan. Setning mumkin bo‘lgan hisoblari: 6:0–6:4, 7:5, 7:6 (tay-breyk orqali).
Erkaklar Grand Slamda — 5 dan 3 yutgan set. Ayollar barcha turnirlarda va erkaklar boshqa turnirlarda — 3 dan 2.
2022 yildan barcha Grand Slamlarda hal qiluvchi setda 6:6 da 10 ochkogacha 2 farq bilan super-tay-breyk o‘ynaladi.